Mấy ngày nay nóng lên trên mạng những tranh cãi quanh bức ảnh “Mắt cá” (Fish Eyes) vừa đoạt giải thưởng lớn tại một cuộc thi quốc tế của nhiếp ảnh gia người Anh Sophia Spurgin bị nghi ngờ trùng lặp ý tưởng với tác phẩm của nhiếp ảnh gia Việt Nam Khánh Phan.
Điều đáng nói không nằm ở sự khá giống nhau của hai bức ảnh mà nằm ở việc tại sao những hình ảnh như vậy vẫn tiếp tục được tạo ra, được trao giải trong khi ý tưởng đã không còn mới từ rất lâu.
Trong các ý kiến được đưa ra, nhiều người nhắc đến việc motif cầm cá che mắt không phải là sáng tạo riêng của bất kỳ ai, trước Khánh Phan đã có một số nhiếp ảnh gia quốc tế khác thực hiện những hình ảnh tương tự từng đoạt giải cao. Và ngược dòng xa hơn nữa, chúng ta sẽ nhận ra rằng, đây là một motif thị giác đã tồn tại trong lịch sử hình ảnh, từ hội họa, nghệ thuật siêu thực cho đến nhiếp ảnh đương đại, nơi con người thử nghiệm việc đặt đôi mắt của một loài khác (cá, chim hay mèo…) lên khuôn mặt của mình như một dạng ẩn dụ về cái nhìn, về sự hoán đổi giữa con người và thế giới tự nhiên.
Thế nên, cái chúng ta đang thấy hôm nay thực chất chỉ là một biến thể muộn của một ý tưởng đã tồn tại nhiều năm. Khi đó, câu chuyện không còn là việc một nhiếp ảnh gia có “đạo” ý tưởng của người khác hay không, mà nằm ở chỗ nếu tất cả đều biết ý tưởng đó đã tồn tại, đã được khai thác nhiều lần và thậm chí đã trở thành một dạng hình ảnh quen thuộc thì việc tiếp tục lặp lại nó không còn là sự trùng hợp nữa mà là một lựa chọn có ý thức, nhằm tạo ra hiệu ứng thị giác tức thời, dễ được chấp nhận. Trong một môi trường mà giải thưởng ngày càng nhiều, áp lực cạnh tranh ngày càng lớn, việc chọn một con đường an toàn, một công thức đã được kiểm chứng, trở thành một lựa chọn hấp dẫn.
Trong một cuộc thi ảnh, việc một bức ảnh đoạt giải cao nhất không còn đồng nghĩa với việc nó mang lại một góc nhìn mới, mà đôi khi chỉ phản ánh rằng nó phù hợp với gu thẩm mỹ hiện tại của ban giám khảo, đủ ấn tượng và đủ “lạ” trong mắt người xem quốc tế.
Nhưng chính điều đó lại đặt ra một câu hỏi lớn hơn về giá trị của nhiếp ảnh trong bối cảnh hiện nay, khi hình ảnh ngày càng dễ tạo ra, dễ chỉnh sửa và lan truyền với tốc độ chóng mặt, thì điều gì còn lại để làm nên sự khác biệt giữa một bức ảnh có tác động thị giác và một bức ảnh có giá trị thực sự.
Câu trả lời có lẽ nằm ở chỗ nhiếp ảnh vốn dĩ không chỉ là việc tạo ra một hình ảnh đẹp mà ở tính độc đáo, nguyên bản (original) khi cách nhìn, cách cảm của mỗi cá nhân với thế giới xung quanh là độc nhất vô nhị. Và mới là sáng tạo. Còn khi tất cả bị thay thế bằng những công thức lặp lại, bằng những ý tưởng đã được kiểm chứng và đóng gói sẵn, thì nhiếp ảnh dần rời xa bản chất của nó và trở thành một dạng sản xuất hình ảnh, nơi cái mới không còn được tìm kiếm mà cái hiệu quả được ưu tiên. Giá trị của nhiếp ảnh không biến mất ngay lập tức nhưng sẽ bị bào mòn từng chút một, thế giới hình ảnh trở nên trơn tru hơn, dễ tiếp nhận hơn nhưng cũng trở nên kém sâu sắc hơn và không còn đủ sức giữ người xem ở lại lâu.
Comments
Post a Comment